Opóźnienie wybranych funkcji poznawczych u dzieci objawy oraz wskazówki do pracy

Opóźnienie rozwoju ruchowego

Objawy:

• na początku niechęć do czynności i zabaw ruchowych,

• nadmierna męczliwość,

• nadmierne bądź za małe napięcie mięśniowe (mała precyzja ruchów), kurczowe
  trzymanie ołówka, silne przyciskanie, częste współruchy (języka, dłoni),

• zaburzona szybkość ruchów, np. dłoni, palców, trudności w majsterkowaniu, wycinaniu,
  szyciu, zapinaniu guzików, zawiązywaniu sznurówek,

• niewłaściwa koordynacja wzrokowo-ruchowa, trudności w rysowaniu, pisaniu (brzydkie
  pismo, brak połączeń między literami, zmiana wielkości i kąta nachylenia pisma, wolne
  tempo pisania, niestaranne zeszyty, kleksy, pogięte kartki, liczne skreślenia)

• trudności przyspieszenia czytania na skutek powolnych ruchów gałek ocznych.

Ćwiczenia:

a) usprawniające całe ciało

• gimnastyka, pływanie, uprawianie sportu,

• zachęcanie do udziału w grach i zabawach ruchowych – jazda na rowerze, skoki przez
  skakankę itp.,

• pilnowanie, by dziecko nie spędzało więcej niż 2 godziny w ciągu dnia przed
  telewizorem i komputerem,

• wykorzystywanie zabaw ruchowych do utrwalania schematu ciała i orientacji
  przestrzennej: lewa – prawa, góra – dół, w prawo – w lewo.

b) usprawniające manualnie

• ćwiczenia ogólne usprawniające ruchy rąk z wykorzystaniem jak największej liczby
  technik plastycznych,

• ćwiczenia graficzne ukierunkowane na doskonalenie pisma,

• ćwiczenia i zabawy zwalniające napięcie stawowo-mięśniowe:

• płynne ruchy ramion (naśladowanie lotu ptaków, marsz w wysokiej trawie, drzewa na
  wietrze),

• zabawy zręcznościowe (rzuty do celu, popychanie piłek lekarskich, rzucanie piłki w
  parach,

• ćwiczenia na równoważni, zabawy stolikowe jak pchełki, bierki, bilard stołowy),

• zabawy na orientację w przestrzeni i lateralizację.

Ćwiczenia manualne obejmują:

• ćwiczenia ruchliwości palców i sprawności czubków palców,

• lepienie z gliny, plasteliny,

• gra na instrumentach, wyszywanie, haftowanie, pisanie na klawiaturze komputerowej
  lub maszynie, wycinanki, wydzieranki, nawlekanie korali,

• malowanie palcami na dużym formacie

• ugniatanie kuł jedną ręką (z bibuły, gazety)

• kalkowanie wzorów,

• swobodne projektowanie ozdobnych szlaczków malowanych grubym pędzlem na dużej
  powierzchni

• wypełnianie kolorowanek oraz wzorów wykonanych stemplami,

• wycinanie różnych wzorów wcześniej malowanych

• wydzieranie z papieru różnych postaci,

• zamalowywanie dużych płaszczyzn.

Zaburzenia analizy i syntezy słuchowej

Objawy:

• trudności w rozumieniu bardziej skomplikowanych poleceń słownych,
• trudności w zapamiętaniu, powtórzeniu trudnych wyrazów i dłuższych zdań,
• trudności w dokonywaniu syntezy wyrazu,
• trudności w pisaniu ze słuchu dłuższych wyrazów,
• trudności w czytaniu całych wyrazów
• często mały zasób słów, agramatyzmy, tylko proste zdania w opowiadaniu,
• zniekształcanie wyrazów w dyktandzie,
• trudności w pisowni wyrazów zmiękczonych,
• kłopoty z różnicowaniem „j-i”,
• trudności w odróżnianiu samogłosek nosowych od „on”, „om”,
• łączenie przyimka z rzeczownikiem, np. w klasie,
• opuszczanie wyrazów, końcówek wyrazów,
• zamiana głosek dźwięcznych na bezdźwięczne- b-p, d-t,
• zamiana syczących na szumiące lub ciszące, np. s- sz, ś,
• trudności w nauce języków obcych,
• trudności w nauce wierszy, tabliczki mnożenia, zapamiętywaniu ciągów słownych
  (łatwiej się uczą mając tekst przed oczami).

Ćwiczenia usprawniające:

• wysłuchiwanie i wymawianie głosek na początku wyrazu (nagłos),
• wysłuchiwanie i wymawianie głosek na końcu wyrazu (wygłos),
• wysłuchiwanie i wymawianie w środku wyrazu (śródgłos),
• zabawy w słowa: wymyślanie wyrazów na określoną głoskę, szukanie do nich rymu
• gra państwa-miasta – wyszukiwanie i zapisywanie wyrazów na określona głoskę w
  odpowiednich kategoriach np. imię, rzecz, roślina, zwierzę,
• zabawy i gry rytmiczne – wystukiwanie rytmu, odgadywanie jaka to melodia na
  podstawie wysłuchanego rytmu, próby komponowania melodii do zdań,
• bogacenie słownika biernego i czynnego poprzez opowiadania, opisy, rozmowy
• nauka wierszy na pamięć,
• zapamiętywanie ciągów literowych (alfabet) lub określonych nazw np. miesięcy w
  połączeniu z rytmem lub melodia,
• ćwiczenia graficzno-ortograficzne – rodzic wymawia słowo, dziecko dokonuje analizy
  głoskowej, omawiamy z dzieckiem trudności, a następnie dziecko zapisuje wyraz.

Zaburzenia analizy i syntezy wzrokowej

Objawy:

• trudności w różnicowaniu kształtów graficznych, zapamiętywaniu i odwzorowywaniu z modelu lub z pamięci,

• trudności w rozpoznawaniu znaków i przedmiotów zbliżonych wielkością, kształtem,

• mylenie liter: a-o, m-n, l-f- ł, e-c,

• mylenie liter o zbliżonym kształcie a różnym położeniu w stosunku do osi pionowej, np. p-g, d-b lub osi poziomej, np. u-n, b-p_f d-g,

• odwracanie kolejności liter w wyrazach, np. pan – nap,

• opuszczanie drobnych elementów graficznych liter, np. kropki nad i, ogonka przy ą, ę/

• zapisywanie liter wybiegając poza linie, pismo nierówne, rozchwiane,

• robienie za dużych lub za małych odstępów między literami.

Ćwiczenia:

• ćwiczenia na materiale geometrycznym (figury geometryczne, mozaika geometryczna),

• dowolne manipulowanie figurami geometrycznymi,

• różnicowanie figur geometrycznych pod względem kształtu, barwy, grubości, wielkości.
  -wyszukiwanie figur jednakowych i podobnych. Układanie figur we wzory dowolne i według podanego wzoru,

– ćwiczenia przy pomocy stempli z figurami geometrycznymi, klocków- budowanie całości z części,

• ćwiczenia na materiale obrazkowym – układanki obrazkowe, loteryjki i domina, układanie w całość pociętych obrazków, pocztówek; rozpoznawanie i nazywanie przedmiotów na obrazkach; podział przedmiotów na grupy, np. rośliny, zwierzęta, owoce, warzywa, meble, przybory szkolne (rozwijanie myślenia logicznego, np. mak – do czego należy? do roślin, do kwiatów, do czego nie należy?),

• ćwiczenia spostrzegania i zapamiętywania. Pokazujemy dziecku obrazek lub przedmiot
  na kilka sekund i zakrywamy. Pytamy: co było na obrazku? Jakiego koloru były przedmioty? Ile było przedmiotów? Opisz, który był największy, najmniejszy itp.
  Ćwiczenie dodatkowo doskonali myślenie, wyobraźnię, uwagę i mowę.

• historyjki obrazkowe – porządkowanie obrazków, zgadywanie i opowiadania, co będzie
  dalej, opowiadanie zdarzeń,

• kalkowanie obrazków przez kalkę techniczną,

– ćwiczenia na materiale literowym, sylabowym, wyrazowym i zdaniowym: rozpoznawanie kształtu liter, wyszukiwanie takich samych liter, dopasowanie litery do obrazka i odwrotnie, tworzenie i czytanie sylab otwartych typu: pa, ba, da, tworzenie z nich wyrazów,

• dobieranie podpisów do obrazków i czytanie ich,

• układanie i przekształcanie wyrazów z liter alfabetu ruchomego,

• uzupełnianie brakujących części wyrazów,

– rozwiązywanie rebusów, krzyżówek i zagadek w gazetkach dziecięcych np.„Świerszczyk”,

– wyszukiwanie i zaznaczanie w czasopismach dziecięcych liter na zasadzie: dźwięczna-bezdźwięczna k-g, d-t, lub podobne graficznie: a-c, u-n, w-m, d-b, p-g, m-n, l-t-ł, e-c, s-z.

W PRZYPADKU BRAKU UJMOWANIA WYRAZU W CAŁOŚĆ NALEŻY ZACHĘCAĆ DZIECKO DO PRZECIĄGANIA SAMOGŁOSEK W TRAKCIE CZYTANIA. POMOCNE TEŻ BĘDZIE WCZEŚNIEJSZE ODCZYTANIE DZIECKU TEKSTU I ZACHECANIE ABY ŚLEDZIŁO GO WZROKIEM.

Zaburzenia orientacji przestrzennej

Objawy:

• słabe rozumienie określeń słownych, dotyczących stosunków przestrzennych, przyimki
  (w, za, nad, pod, obok, przed…),

• rysunki o niskim poziomie graficznym, mała ilość szczegółów, złe rozplanowanie
  przedmiotów,

• niewłaściwe rozplanowanie wyrazów w stosunku do strony zeszytu, nie mieszczenie się
  w liniach zeszytu, częste wybieranie złych linijek

• mylenie kierunku zapisu (pismo lustrzane)

• mylenie liter o podobnym położeniu w stosunku do osi poziomej i pionowej p-g, d-b,
  u-n, g-b, dotyczy to także czytania i pisania.

• trudności w opanowaniu pojęć dotyczących rozróżniania stron świata, pór roku,
  miesięcy, pór dnia, dni tygodnia

• trudności w nauce geometrii

Ćwiczenia usprawniające:

• określanie położenia poszczególnych przedmiotów w przestrzeni, na obrazku,

• rysowanie przedmiotów w odpowiednim położeniu:

• dorysuj pod oknem ławkę

• obok drzewa dorysuj chmurkę itd.

• udzielanie słownej odpowiedzi na pytania dotyczące otaczającej rzeczywistości lub
  sytuacji przedstawionej na rysunku:

• Obok czego stoi krzesło?

• W którym roku narysowano słońce?

• Co jest w prawym dolnym rogu?

• Kolorowanie obrazka według instrukcji , np.:

• pola oznaczone kółkiem zamaluj na czerwono,

• pola z wynikiem 25 pokoloruj na niebiesko.

• Utrwalanie rozróżniania stron ciała:

• pokaż prawą rękę, lewą nogę, prawe ucho,

• podnieś lewą nogę, schowaj piłkę do lewej kieszeni

• narysuj kreskę po prawej stronie kartki itp.

• śledzenie wzrokiem przedmiotów poruszanych przez rodzica

• śledzenie linii na obrazku tzw. plątaninki

• układanie konstrukcji z klocków np. lego

• kreślenie kształtów graficznych w powietrzu

• rysowanie z zachowaniem kierunku od prawej do lewej szlaczków i kształtów
  literopodobnych.

Opracowała: mgr Angelika Ciechanowicz pedagog