Zabawy rozwijające mowę dziecka
Zabawy logopedyczne przynoszą korzyści wszystkim dzieciom:
- tym mówiącym poprawnie – utrwalą prawidłową wymowę
- tym z opóźnionym rozwojem mowy – zapobiegną powstawaniu wad
- tym z wadami wymowy – przyspieszą terapię logopedyczną
Sprawność narządów artykulacyjnych (języka, warg, podniebienia) i aparatu oddechowego ma ogromny wpływ na prawidłową wymowę. Realizacja każdej głoski wymaga innego układu artykulacyjnego i innej pracy mięśni. Od ruchomości mięśni narządów artykulacyjnych zależy wyrazistość i dokładność artykulacji. Podczas wymawiania poszczególnych dźwięków mowy część ruchomych artykulatorów porusza się. Ruchy te muszą być bardzo dokładne, tzn. powinny być wykonane w ściśle określony sposób oraz
w danym miejscu jamy ustnej. Ćwiczenia narządów artykulacyjnych mają na celu wypracowanie zręcznych i celowych ruchów języka, warg, podniebienia. Dziecko musi mieć wyczucie danego ruchu i położenia poszczególnych narządów mowy.
Mówienie jest nierozłącznie związane z oddychaniem. Inaczej oddychamy w trakcie spoczynku (oddychanie statyczne) i inaczej w trakcie mówienia (oddychanie dynamiczne). Podczas spoczynku oddychamy nosem: wdech i wydech są niemal zrównoważone co do długości trwania. Natomiast w trakcie mówienia oddychamy przede wszystkim ustami: szybki i krótki wdech nosem, długi i powolny wydech ustami.
Narządy mowne oraz aparat oddechowy można usprawniać poprzez ich gimnastykę. Ćwiczenia wykonujemy w wolnym tempie, ale rytmicznie. Każdy układ powtarzamy kilkakrotnie, zwiększając stopniowo liczbę i tempo. Ćwiczenia najlepiej wykonywać przed lustrem – istnieje wtedy możliwość wzrokowej kontroli układu narządów mowy.
Poniższe zestawy ćwiczeń mogą być wykorzystywane nie tylko przy korekcji zaburzeń mowy, ale także przy poprawianiu wyrazistości i płynności mowy.
Ćwiczenia warg:
► wyraźne wymawianie samogłosek: u – i (przy u wargi ściągnięte do przodu, przy i kąciki cofnięte),
► cmokanie – wargi ściagnięte,
► przesuwanie ściągniętych warg na prawo – na lewo,
► parskanie wargami (zabawa w motor),
► przerzucanie powietrza z jednego policzka do drugiego,
► zakładanie wargi dolnej na górną i górnej na dolną,
► całuski do lustra,
►„masaż warg” – dolne zęby masują górną wargę, a górne zęby dolną wargę,
► „małpka” – wypychanie językiem dolnej wargi,
►„balonik” – nadymamy policzki i energicznie wypuszczamy powierze z buzi poprzez przekłucie balonika palcem.
Ćwiczenia języka:
► kląskanie językiem – zabawa w koniki,
► wypychanie policzków językiem,
► wymawianie sylaby la, la, la, la bez poruszania brodą, przy szeroko otwartych ustach,
► liczenie ząbków – dotykanie czubkiem języka do ząbków po kolei na górze i na dole, buzia szeroko otwarta,
►ślizganie się czubka języka po podniebieniu – buzia szeroko otwarta,
► oblizywanie wewnętrznej strony zębów ruchem okrężnym,
►„malowanie buzi” – językiem naśladujemy ruchy malarza – malujemy sufit czyli podniebienie oraz ściany czyli wewnętrzną stronę policzków,
►„czarodziejski klej” – wyobrażamy sobie, że podniebienie jest wysmarowane czekoladą, zadaniem dziecka jest jej zlizanie,
► „koci grzbiet” – opieranie czubka języka o dolne zęby i unoszenie środkowej części języka do podniebienia.
Ćwiczenia podniebienia miękkiego:
►ziewanie – z opuszczoną nisko dolną szczęką,
► wymawianie sylab: ak, ka, ku, aka, oko, uku,
► „wesołe i smutne okrzyki”: hura!, ojoj!, au!, hop – hop!, hej – hej!,
► „świnka” – naśladowanie odgłosów wydawanych przez świnkę,
►oddychanie: wdech przez nos, wydech przez usta.
Ćwiczenia oddechowe:
► dmuchanie na wiatraczek, kłębuszki waty, papierowe kulki, piłeczki, piórka,
► „ogień tańczy”- zdmuchiwanie świecy z coraz większej odległości,
►puszczanie baniek mydlanych,
►chłodzenie gorącej zupy na talerzu (ręce dziecka ułożone są na kształt głębokiego talerza) – dmuchanie ciągłym strumieniem,
►zdmuchiwanie kawałka papieru z gładkiej lub chropowatej powierzchni,
►dmuchanie na pasek papieru tak, by jak najdłużej utrzymał się pod takim samym kątem,
►przenoszenie kolorowych papierków leżących na stoliku rurką z jednego miejsca na drugie,
► nagmuchiwanie torebek papierowych, balonów,
►gra na organkach, trąbce, gwizdku.
Literatura:
- Demel G., Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola, Warszawa 1996.
- Kozłowska K. Zabawy logopedyczne i łatwe ćwiczenia, Kielce 2005
Opracowała: mgr Agnieszka Chmielewska – logopeda
