Uzależnienie od komputera i internetu

Uzależnić można się praktycznie od wszystkiego (alkoholu, nikotyny, kawy, narkotyków, lekarstw, od operacji plastycznych, zakupów itd)

Współczesny człowiek stał się niemal synonimem kogoś uzależnionego. W obecnych czasach poważnym zagrożeniem jest nie tylko alkoholizm czy narkomania. Problemy wychowawcze bywają związane także z innymi uzależnieniami, często lekceważonymi czy zupełnie niedostrzeganymi przez rodziców i pedagogów.

Do tych zjawisk należy uzależnienie od komputera oraz od Internetu.

Coraz częściej zdarza się, że już nawet kilkuletnie dzieci spędzają kilka godzin dziennie przed komputerem, a mimo to ich rodzice nie interweniują. Tymczasem wielogodzinne korzystanie z komputera, podobnie jak długotrwałe oglądanie telewizji, przynosi bardzo negatywne konsekwencje. Po pierwsze, powoduje stopniowy zanik więzi rodzinnych

i możliwości oddziaływań wychowawczych ze strony rodziców. Po drugie, szkodzi zdrowiu, gdyż z jednej strony oznacza wielogodzinne wystawienie na promieniowanie w zamkniętym pomieszczeniu, a z drugiej strony prowadzi do rezygnacji z ruchu i aktywnego wypoczynku na świeżym powietrzu. Po trzecie, korzystając z komputera bez obecności i kontroli ze strony rodziców młodzi ludzie są narażeni na szkodliwe bodźce psychiczne (przemoc, erotyka) zawarte w wielu programach komputerowych. Po czwarte, długotrwałe przesiadywanie przy komputerze powoduje zmęczenie oraz zaniedbywanie obowiązków szkolnych i domowych. Wreszcie prowadzi do popadnięcia w uzależnienie, a w konsekwencji powoduje szkody zdrowotne, utrudnia rozwój intelektualny, osłabia siłę woli i osobowość, a także wrażliwość moralną oraz więzi rodzinne i religijne.

Uzależniamy się od przyjemności, które stopniowo przechodzą w nałóg. Osoby uzależnione od Internetu spędzają przed komputerem bardzo dużo czasu, nie lubią, gdy zwraca im się uwagę. W odpowiedzi na prośbę pójścia spać lub zjedzenia posiłku odpowiadają zwykle „jeszcze tylko kilka minut”. Rzadko jednak dotrzymują słowa.

Długotrwałe spędzanie czasu przed komputerem zaburza stosunki rodzinne, pracę oraz naukę. Osoba uzależniona spędza więcej czasu przed komputerem niż z własną rodziną, nie wykonuje codziennych obowiązków, zaniedbuje higienę osobistą. Ponadto obniża się jej efektywność pracy zawodowej lub nauki. Pojawiają się konflikty związane z niezaspokajaniem potrzeb emocjonalnych.

Objawy uzależnienia od komputera i Internetu:

• próby kontroli i/lub ograniczania czasu spędzonego przed komputerem/w Internecie
• kłamstwa na temat czasu spędzonego przed komputerem/w Internecie
• problemy w innych dziedzinach życia (w rodzinie, pracy, szkole, życiu towarzyskim) związane z używaniem komputera/Internetu
• angażowanie się przy użyciu komputera/Internetu w aktywności, których nie pochwalałaby rodzina lub bliscy
• potrzeba wydłużania czasu spędzonego przed komputerem/ w Internecie by osiągnąć pożądany poziom satysfakcji lub podniecenia
• używanie komputera/Internetu by uciec od uczuć
• doświadczanie stanów euforycznych oraz poczucia winy w wyniku ilości czasu spędzonego przed komputerem/w Internecie
•  doświadczanie niepokoju, bezsenności, rozdrażnienia, zmian nastroju, lub depresji gdy niemożliwe jest użycie komputera/Internetu zgodnie z wcześniejszym planem lub gdy używanie komputera/Internetu zostanie przerwane
•  bycie zaabsorbowanym kupowaniem nowych programów, akcesoriów, dodatków komputerowych
• finansowe problemy spowodowane korzystaniem z komputera/Internetu (kupowanie sprzętu, oprogramowania, i opłat za Internet)

Pogorszeniu może ulec również zdrowie fizyczne w postaci:

• zaburzenia koncentracji uwagi i sprawności myślenia
• pogorszenie wzroku
• bóle pleców i kręgosłupa, zwyrodnienie nadgarstka, osłabienie mięśni karku, nóg i grzbietu
• podatność na infekcje
• podrażnienia skóry spowodowane unoszeniem się w powietrzu cząstek kurzu dodatnio zjonizowanych przez kineskop monitora
• bezsenność, nadpobudliwość
• padaczka ekranowa

Fazy uzależnienia od Internetu:

Faza I. Poznawanie i racjonalne oraz efektywne wykorzystywanie Internetu – internauta tylko okazjonalnie loguje się do sieci, Internet budzi u niego zainteresowanie, służy do pracy i nauki, a także do zdobywania potrzebnych informacji, jest formą rozrywki.

Faza II. Uzależnienie – internauta odczuwa potrzebę korzystania z sieci coraz częściej i przez coraz dłuższy okres. Codziennie na kilka godzin loguje się do Internetu. Traci inne zainteresowania. W czasie, gdy nie może korzystać z Internetu, odczuwa przygnębienie i lęk. Natrętnie myśli o Internecie, śni o nim.

Faza III. Destrukcja – internauta ogranicza, zaniedbuje lub rezygnuje z ważnych czynności rodzinnych, społecznych, zawodowych i rekreacyjnych na rzecz codziennego, wielogodzinnego i niejednokrotnie nieprzerwanego korzystania z Internetu. Dzieje się tak, pomimo iż zdaje on sobie sprawę z narastania trudności życiowych, problemów psychicznych oraz fizycznych. Dotyczy to zwykle ograniczania na rzecz Internetu czasu przeznaczonego na sen, odżywianie, naukę, pracę zawodową, obowiązki rodzinne, sport, kontakty towarzyskie, realizację innych zainteresowań.

W literaturze przyjmuje się, że osoby zagrożone uzależnieniem od Internetu przeznaczają na surfowanie (po odjęciu czasu na naukę i pracę) od 31 do 50 godzin tygodniowo – około 4,5 godziny dziennie.

Natomiast uzależnienie występuje u osób spędzających w sieci, niezależnie od własnej racy i nauki, co najmniej 7 godzin dziennie, czyli 50 i więcej godzin tygodniowo.

Problemy wynikające z korzystania z komputera są przez jednych wyolbrzymiane, przez innych nie doceniane, a dla większości stanowią niezrozumiałą abstrakcję. Przesiadywanie przed komputerem, w porównaniu z innymi mogącymi spowodować uzależnienie zachowaniami, takimi jak picie alkoholu czy palenie papierosów, nie jest zasadniczo spostrzegane jako zachowanie negatywne. Dlatego też praktycznie nieuchwytny jest stan przejściowy, gdy osoba nie jest jeszcze uzależniona ale jest już na prostej, szybkiej drodze do rozwinięcia poważnego problemu. Gdy uświadamia ona sobie że ma problem, lub gdy otocznie to w końcu dostrzeże, może być już głęboko uzależniona.

Zasadniczą istotą uzależnienia od komputera nie jest komputer tylko utrata kontroli w sięganiu po określone formy korzystania z niego. Nie wszyscy korzystający z komputera, nawet bardzo intensywnie, wpadają w psychologiczną zależność. Nie spotyka to np. osób wykorzystujących komputer jako narzędzie pracy.

Człowiek uzależnia się nie od maszyny, tylko od swoich psychicznych, emocjonalnych stanów jakie powstają w nim na skutek własnej działalności realizowanej dzięki komputerowi i przez komputer. I tak np. miłośnik gier komputerowych może uzależnić się od stanu skoncentrowanego silnego pobudzenia grą, emocjonalnego „haju” i poczucia satysfakcji z wygranej.

Zależność od komputera może być niebezpieczna ponieważ może prowadzić do izolacji społecznej, skrajnego zaniedbania ważnych życiowych spraw, konfliktów rodzinnych i partnerskich, a przede wszystkim może doprowadzić samego uzależnionego do nasilonych w różnych stopniu negatywnych stanów i zaburzeń psychicznych (psychozy, stany maniakalne)

Należy podkreślić, że zaprzeczanie iż problem istnieje pomimo ewidentnych tego oznak, oraz budowanie różnego rodzaju uzasadnień mających na celu udowodnienie tego sobie i otoczeniu, jest typowym zachowaniem osoby uzależnionej.

Literatura:

1. Andrzej Augustynek „Uzależnienia komputerowe. Diagnoza, rozpowszechnienie, terapia” Difin Warszawa 2010
2. Jacek Pyżaski „Agresja elektroniczna wśród dzieci i młodzieży” GWP Sopot 2011

 

Opracowała: mgr Agnieszka Sidorczuk – psycholog