Dziecko zdolne

 „…mów dziecku, że jest dobre,

że może, że potrafi…”

                                                                                                                                                                                      J. Korczak

DZIECKO ZDOLNE 

-to dziecko ze specjalnymi potrzebami eduakacyjnymi

Każde dziecko przychodząc na świat jest wyjątkowe i każde przynosi ze sobą bagaż możliwości, innymi i zdolności.

Zdolności  są to różnice indywidualne, sprawiają one, że przy danym zasobie wiedzy, praktyki i takich samych warunkach zewnętrznych oraz równej motywacji, jedni ludzie sprawniej niż inni wykonują pewne czynności, w tym także szybciej uczą się  nowych  rzeczy.

Wielu badaczy uważa, że tyle samo jest różnych zdolności, ile jest rodzajów aktywności człowieka, znaczy to, że każdy człowiek powinien rozwijać zdolności na maksymalnym dla siebie poziomie

Zdolności człowieka możemy podzielić na trzy rodzaje: kierunkowe, ogólne i twórcze.

  • Zdolności kierunkowe to te, które wiążą się z określoną sferą aktywności są to zdolności plastyczne, muzyczne, taneczne. Zdolności te obserwujemy u małych dzieci.

  • Zdolności ogólne to te, które pozwalają uczyć się w zakresie wiedzy teoretycznej. Dzieci o takich zdolnościach wykazują lepsza pamięć, dużo wcześniej niż rówieśnicy chodzą, mówią, czytają a także posiadają umiejętność posługiwania się wcześniej opanowanym materiałem.

  • Zdolności twórcze przejawiają  się  w umiejętności tworzenia rzeczy nowych. Większość czynności małych dzieci ma charakter twórczy, przy czym aktywność owa jest twórczością subiektywną.

DZIECKO zdolne to dziecko , które oprócz widocznych i wysokich zdolności ogólnych, odznacza się wybitnymi uzdolnieniami specjalnymi /w określonej dziedzinie/, a także znaczącymi osiągnięciami w nauce szkolnej i dyspozycjami twórczymi.

Prowadzone badania naukowe wskazuje ,że:

 

  • Dzieci zdolnych – w populacji jest od kilkunastu do 20%
  • Dzieci o zdolnościach ponadprzeciętnych / posiadających talent czyli najwyższy stopień uzdolnień/- Iloraz Inteligencji tych dzieci jest równy 115 lub wyższy i jest tych dzieci przeciętnie 15,87%
  • Dzieci wybitnych dotyczy jednej dziedziny wiedzy, umiejętności czy sztuki – Iloraz Inteligencji równy 130 lub wyższy i przeciętnie jest 2 uczniów na 100 czyli 2,5 – 3 % dzieci w populacji
  • Dzieci uznanych za geniuszy – Iloraz Inteligencji ich jest równy 145 lub wyższy i osiąga go jedynie 0,13% dzieci

Na rozwój zdolności wpływają:

1 . Predyspozycje wrodzone czyli

  • Informacja genetyczna zawarta w kwasach nukleinowych organizmu
  • Doświadczenia z okresu ciąży matki

/sygnały głosowe i mechaniczne odbierane przez korę mózgowa płodu/

Nerwice i stresy przeżywane przez matkę mają w tym okresie duży wpływ na psychikę dziecka

2. Czynniki nabyte, środowiskowe

  • Wpływy nieuświadomione/ zdrowe odżywianie, atmosfera domu dająca poczucie bezpieczeństwa, bodźce stymulujące/
  • Wpływy świadome

– akceptacja dziecka, zaspokajanie jego potrzeb psychicznych, korygowanie egoizmu i agresji

– wspomaganie rozwoju umysłowego i zainteresowań dziecka/ /dostrzeganie prac i pomysłów dziecka, zachęcanie do twórczej pracy.

Bardzo często rodzice czy nauczyciele oceniając dziecko przyjmują szereg stereotypów dotyczących dzieci zdolnych, wg których dziecko zdolne to zwykle uczeń, który:

  • dobrze się uczy, ma oceny bardzo dobre i celujące,
  • jest grzeczny, ma wzorowe zachowanie
  • nie sprawia problemów wychowawczych
  • osiąga spektakularne sukcesy w jakiej dziedzinie, ma osiągnięcia szkolne w konkursach, olimpiadach, turniejach.

Uczeń zdolny w rozumieniu psychologicznym to taki, które ma

  • wysoki iloraz inteligencji /zdolności ogólne/
  • duże osiągnięcia/zdolności kierunkowe, specjalne, uzdolnienia/ np. matematyczne, artystyczne ,językowe itp..
  • wysoki poziom twórczy w różnych płaszczyznach życia /zdolności twórcze/ tzn. że charakteryzuje je:

– niepokój poznawczy

– umie oderwać się od utartych schematów

– potrafi znaleźć się w nowej sytuacji

– ma pomysły nowych rozwiązań starych problemów

– umie oderwać się od utartych schematów

– nie boi się nowych rzeczy

Najbardziej widoczną różnicą charakteryzującą dzieci zdolne od pozostałych jest:

  • łatwość skupiania się przez dłuższy czas nad danym problemem a także pewna skłonność do introwersji,

  • zdolności przywódcze,

  • zdolność do wytężonej pracy,

  • wytrwałość w uczeniu się, 

  • pewność siebie i wysoka samoocena,

  • rozumowanie logiczne, abstrakcyjne,

  • wysoki stopień rozumienia treści i dostrzegania zależności między jej elementami,

  • duża ciekawość,

  • szerokie zainteresowanie, 

  • duża zdolność obserwacji,

  • bogaty słownik,

  • uzdolnienia matematyczne, muzyczne, plastyczne,

  • umiejętność wczesnego czytania i pisania,

  • zdolności analizowania i syntetyzowania,

  • łatwość zapamiętywania i odtwarzania danego materiału,

  • zdolność skojarzeń,

  • dążenie  do odkryć a także zdolności literackie, teatralne.  

Jak widzimy dziecko  zdolne  posiada umiejętność dostrzegania problemów  i przystępuje do rozwiązywania ich w sposób najbardziej logiczny i skuteczny.  Oprócz zdolności kierunkowych obserwujemy u dzieci zdolnych zdolności przywódcze, dzieci takie mają ogromny autorytet, posłuch wśród rówieśników i bardzo często stają się wzorem dla innych dzieci.

Charakterystyczne pozytywne cechy ucznia zdolnego to:

  • Ponadprzeciętny poziom rozwoju intelektu
  • Szeroki zakres słownictwa i wysoko rozwinięta zdolność czytania
  • Niezaspokojona ciekawość i zamiłowanie do zadawania pytań
  • Szeroka rozpiętość uwagi
  • Zdolność koncentrowania się i bycia wytrwałym w rozwiązywaniu problemów
  • Szybkie zapamiętywanie, prawidłowe kojarzenie i rozumowanie
  • Zdolność do samodzielnej efektywnej pracy
  • Szybkość i łatwość uczenia się
  • Preferowanie pracy indywidualnej-brak cierpliwości wobec rówieśników wolniej myślących
  • Rozległa ogólna wiedza
  • Ciekawość świata i ludzi, dar bystrej obserwacji otoczenia
  • Bogata wyobraźnia, ciekawe i oryginalne pomysły-wyrażanie ich w tańcu, plastyce, słowie
  • Niezależna postawa, bronienie swoich poglądów i pomysłów
  • Zdolności przywódcze
  • Poczucie humoru

Ale bywa i tak że dziecko  zdolne nie jest dzieckiem „ bazproblemowym” i nie zawsze dobrze funkcjonuje w grupie rówieśniczej i bardzo często te dzieci nie są identyfikowane przez nauczycieli i rodziców jako dzieci zdolne, tylko jako sprawiające problemy wychowawcze.

Jakie są najczęstsze trudności dziecka zdolnego?

  • Dzieci zdolne nie zawsze otrzymują bardzo dobre oceny w  szkole. Tylko ok.  30% dzieci zdolnych osiąga bardzo dobre wyniki w nauce,  pozostali osiągali wyniki średnie i niskie. Wynika to z tego, że często nie są to dzieci nauczone systematycznej pracy, do pewnego momentu odnoszą sukcesy edukacyjne nie wkładając w to wysiłku, często też ich rozwój przebiega w sposób nieharmonijny, występują trudności typu dyslektycznego, zdarza się brak koncentracji na lekcjach, które wydają się im nudne.
  • Często są to uczniowie „trudni” , maja chęć ciągłego imponowania – zadają  nieoczekiwane pytania, zagłębiają się w interesujące ich problemy zaburzając tym tok lekcji albo wprawiając niektórych nauczycieli w zakłopotanie, często demonstrują szeroką wiedzę encyklopedyczną ale mają trudności z przechodzeniem od wiadomości do umiejętności.
  • Mogą być osamotnione, zagubione, nieśmiałe, mają trudności w  przekazywaniu swojej wiedzy, może być to związane z tym, że czują się inne, mają inne zainteresowania niż rówieśnicy, trudno im znaleźć przyjaciela, który będzie podzielał ich zainteresowania i będzie dla nich partnerem w rozwoju.
  • Mogą być nadmiernie aktywne, wymagają uwagi i  wsparcia, to z kolei wynikać może z dużej ciekawości poznawczej i zapotrzebowania na stymulację – dostarczania sobie nowych bodźców zarówno intelektualnych, jak i fizycznych i emocjonalnych.
  • Często przejawiają chwiejność emocjonalną i wyższy stopień neurotyzmu; są nieśmiałe lub nadpobudliwe psychoruchowo, wykazują zachowania agresywne bądź lekowe, to także może być wynikiem dysharmonii rozwojowych – rozwój emocjonalny „nie nadąża” za szybkim rozwojem intelektualnym
  • Nie zawsze są właściwie rozumiane i odbierane  przez środowisko,  bywają też zarozumiali – okazują lekceważenie rodzicom i nauczycielom. Bywają egocentryczne i skoncentrowane na sobie. Wykazują niecierpliwość bądź brak tolerancji w stosunku do uczniów którzy nie mogą za nim nadążyć
  • Mają  też trudności w przystosowaniu się do grupy i  ze współpracą  – przejawiają chęć ciągłego imponowania, postawę rywalizacyjną. Często rówieśnicy widzą swojego zdolnego kolegę jako zarozumiałego, egoistycznego, faworyzowanego przez nauczycieli ucznia.

Powyższe problemy wynikają z trudności w emocjonalno – społecznej sferze życia.

Widzimy więc, że dziecko zdolne może mieć wiele różnorodnych trudności, które nie pozwalają mu na wykazanie się w pełni swoimi możliwościami i utrudniają rozwój zdolności.

W związku z czym dzieci zdolne należą do dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Każde dziecko wymaga indywidualnego podejścia i analizy rozwoju w poszczególnych strefach: intelektualno – poznawczej, społecznej i emocjonalnej i u każdego rozkład tych potrzeb będzie inny.

Jakie są ogólne wskazania związane ze wspieraniem dzieci zdolnych w rozwoju.

  • Szczególną rolę w zakresie pobudzenia, ujawniania i rozwijania zdolności dziecka odgrywa RODZINA I SZKOŁA
  • Pomoc dziecku zdolnemu to SYMULOWANIE /pobudzanie/ , a nie przyspieszanie jego rozwoju. Ważne są wszelkie działania mające na celu zharmonizowanie rozwoju dziecka – jest bardzo ważne aby rozwój społeczny i emocjonalny dziecka dorównywał poziomowi rozwoju intelektualno – poznawczego. Istotne jest więc stwarzanie dziecku możliwości treningu społecznego – przebywania wśród rówieśników, radzenia sobie z trudnościami w tym zakresie.
  • Wydobycie z dzieci ich SZCZRGÓLNYCH MOŻLIWOŚCI, UMIEJĘTNOŚCI, ZDOLNOŚCI. Współcześnie bardzo duże znaczenie przywiązuje się do rozwijania umiejętności twórczego   myślenia.  Istnieją nawet badania, które mówią, że za sukces w życiu najbardziej odpowiada ta właśnie kompetencja, dlatego warto u dzieci taki rodzaj myślenia rozwijać. Jest to temat bardzo szeroki i na większości zajęć dla dzieci zdolnych głównie rozwija się właśnie tę umiejętność.
  • Istotne jest wyrobienie w dziecku NAWYKU SYSTEMATYCZNEJ PRACY już od początku edukacji szkolnej.

Dlatego dobrze jest rozwijać zainteresowania pozaszkolne dziecka, które wskażą mu korzyści płynące z regularnych ćwiczeń – mogą to być różne formy sportu, gra na instrumentach, modelarstwo, szachy,  zdolności plastyczne i inne działania, których istotą jest systematyczny wysiłek.

Bardzo ważne jest aby działalność ta przynosiła dziecku radość, nie zmuszajmy go do tego co my uważamy, że jest dla niego dobre.

Jak postępować z uczniem zdolnym

  • Pamiętajmy, że nawet BARDZO ZDOLNE DZIECKO JEST TYLKO DZIECKIEM i potrzebuje dużo czasu i przestrzeni, aby rozwinąć się jako osoba.

  • Zdolni uczniowie cenią ćwiczenia wspomagające rozwój zdolności samodzielnego poszukiwania wiedzy i badania faktów. Lubią na własną rękę zgłębiać tematy które ich interesują. POZWÓLCIE IM NA TO!

  • Uczniowie zdolni potrzebują zadań mających jasny cel edukacyjny i pozwalających na rozwijanie nowych zdolności i zdobywanie wiedzy. NIE MĘCZCIE ICH PRACAMI DOMOWYMI MAJĄCYMI JEDYNIE WYPEŁNIC CZAS!
  • Na zbyt łatwe i nie wymagające wysiłku zadania uczniowie zdolni reagują znudzeniem i sfrustrowaniem. Są świadomi że jeżeli nie napotkają prawdziwych wyznań mogą pozwolić sobie na lenistwo i brak zaangażowania. NIE POZWÓLCIE IM NA TO!
  • Uczniowie zdolni często mają trudności w kontaktach z rówieśnikami. UCZCIE ICH ZACHOWAŃ PROSPOŁECZNYCH!
  • Uzdolnieni uczniowie potrzebują doświadczanie porażki, aby zrozumieć że jest to niezbędna część procesu zdobywania wiedzy. ZACHECAJCIE ICH DO AKTYWNYCH POSZUKIWAŃ I UCZCIE, ŻE CZASEM NIE MA JEDNOZNACZNEJ ODPOWIEDZI! Pozwólcie dzieciom zdolnym popełniać błędy by mogły także na nich się uczyć.
  • Dzieci potrzebują okazji do nieskrępowanego pytania nauczyciela i muszą mieć poczucie, ze ich komentarze są cenione i nie spotykają się z obojętnością. UCZCIE ICH WARTOŚCI ZADAWANIA PYTAŃ I ROZWIJAJCIE W NICH TĘ UMIEJETNOŚĆ!
  • WŁĄCZAJCIE UCZNIÓW W PROCES KSZTAŁCENIA poprzez powierzanie im zadań artystycznych, organizowanie samopomocy koleżeńskiej, prowadzenie zajęć dydaktycznych

PAMIETAJMY, że dziecko zdolne, nie rozpoznane w porę i nie otoczone właściwą opieką i wsparciem ze strony domu i szkoły, nie wykorzysta w pełni wrodzonych predyspozycji, często towarzyszy mu „Syndrom Nieadekwatnych Osiągnięć” oraz wynikające z nieprawidłowego  rozwoju emocjonalno – społecznego trudności wychowawcze.

Dlatego bardzo ważna jest identyfikacja dzieci zdolnych.

Robią to głównie nauczyciele, ale także  rodzice. Rodzice często nie są pewni swoich ocen wobec dziecka, niejednokrotnie obawiają się posądzenia o nadmierne oczekiwania wobec dziecka, dlatego powinni współpracować z nauczycielami , wychowawcą, psychologiem, pedagogiem szkolnym, można też skorzystać z diagnozy w Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej. Taka diagnoza często odpowiada na pytanie dlaczego dziecko ma trudności w zachowaniu czy w nauce i daje wskazówki do dalszej pracy na terenie domu i szkoły.

Dzieci zdolne, to przecież dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych i wymagają odpowiednich metod i form pracy oraz otoczenia ich odpowiednią pomocą psychologiczno-pedagogiczną na terenie szkoły.

Na terenie Poradni można również skorzystać z zajęć profilaktyczno-wychowawczych organizowanych dla dzieci zdolnych.

DODATKOWE WAŻNE INFORMACJE

Możliwości kształcenia uczniów zdolnych

  • Realizowanie indywidualnych programów nauczanie
  • Ukończenie szkoły każdego typu w skróconym czasie
  • Indywidualizacja procesu nauczania, która obejmuje promocję poza normalnym trybem indywidualny program nauczania lub tok nauki.
  • Inne regulacje zawarte z statutach szkół
  • Uczniowie zdolni mogą brać udział w zajęciach przewidzianych programem studiów.

Materialne formy wsparcia ucznia zdolnego

  • Stypendia szkolne
  • Stypendia Ministerstwa Edukacji Narodowej
  • Stypendium Prezesa Rady Ministrów
  • Inne formy wsparcia w postaci sponsoringu, stypendium, działalności stowarzyszeń i fundacji.

Instytucje działające na rzecz dzieci

  • Fundusz na Rzecz Dzieci

00 – 791 Warszawa, ul. Chocimska 14, tel. 848-24-68; 848-23-98

  • Centrum Informacyjno-Konsultacyne ds. Dzieci Zdolnych

02 – 026 Warszawa, ul. Raszyńska 8/10,tel. 822-71-68

  • Stowarzyszenie Szkół Twórczych

01 – 922 Warszawa, ul. Conrada 21/78,tel. 663-64-65; 34-58-54

  • Stowarzyszenie Szkół Aktywnych

03 – 948 Warszawa, ul. Saska 59,tel. 617-85-83; 663-64-65; 621-30-31

  • Ośrodek Promocji Talentów

01 – 737 Warszawa, ul. Elbląska 51 tel. 633-24-04

  • Fundusz Pomocy Młodym Talentom Jolanty i Aleksandra Kwaśniewskich

Kancelaria Prezydenta RP, 00 – 902 Warszawa, Wiejska 10,tel. 695-13-50

  • Fundacja Ewy Czeszejko-Sochackiej. Promocja Talentu

01 – 803 Warszawa, ul. Cegłowska 28,tel. 834-14-18

  • Primus Inter Pares” Fundacja na rzecz młodzieży wybitnie zdolnej i jej nauczycieli

00 – 950 Warszawa, ul. Tamka 45/9,tel. 827–93-40

  • Fundacja im. Stefana Batorego

00 – 586 Warszawa, ul. Flory 9, tel. 848-80-55; 622-01-96

  • Centrum Edukacji Artystycznej

00 -071 Warszawa, ul. Krakowskie Przedmieście 21/23 tel. 826-03-57; 827-72-06

Literatura

  1. Bandura L. Uczniowie zdolni i kierowanie ich kształceniem, Nasza Księgarnia, Warszawa 1974
  2. de Bono E., Naucz swoje dziecko myśleć, Wydawnictwo „Prima”, Warszawa 1994
  3. de Bono E., Naucz się kreatywnego myślenia, Wydawnictwo „Prima”, Warszawa 1995
  4. Eby J. Smutny J. Jak kształcić uzdolnienia dzieci i młodzieży, WSiP, Warszawa 1998
  5. Gondzik E. Praca z uczniem zdolnym, Katowice 1973
  6. Gozdek-Michaelis K. Supermożliwości twojego umysłu, Agencja Wydawnicza „Comes”, Warszawa 1995
  7. Kielar-Turska M. Jak pomagać dziecku w poznawaniu świata? WSiP, Warszawa 1994
  8. Kujawiński J. Rozwijanie aktywności twórczej uczniów klas początkowych, WSiP, Warszawa 1990
  9. A.Lewowicki T. Kształcenie uczniów zdolnych, WSiP, Warszawa 1980

10. Levis D. Jak wychować dziecko zdolne?, PZWL, Warszawa 1988

11. Nakoneczna D. Kształcenie wielostronne, stymulujące rozwój uzdolnień, WSiP, Warszawa 1980

12. Painter L. J. Kim są wybitni? WSiP, Warszawa 1993

13. Partyka M. Zdolni, utalentowani, twórczy, CMPP-P MEN, Warszawa 1999

14 Puślecki W. Wspieranie elementarnych zdolności twórczych uczniów, Kraków 1999

15 Rimm Sylvia B. Bariery szkolnej kariery. Dlaczego dzieci zdolne mają słabe stopnie?, WSiP, Warszawa

1994

16. Stasiakiewicz M. Twórcza aktywność dziecka jako czynnik jego rozwoju, „Życie Szkoły”, 1980

OPRACOWANIE mgr Danuta Kowalska – psycholog,

                          mgr Dorota Dobrowolska – pedagog