Monthly Archives: Kwiecień 2017

Opóźniony rozwój mowy i niedokształcenie mowy pochodzenia korowego.

Opóźniony rozwój mowy i niedokształcenie mowy pochodzenia korowego.

Wczesna diagnoza, terapia dziecka w różnym wieku, konsekwencje u młodzieży i dorosłych.

  1. Diagnoza i terapia logopedyczna niedokształcenia mowy pochodzenia korowego. Diagnoza dzieci z zaburzeniami w rozwoju mowy i języka uwarunkowanymi mózgowo (korowo).
  2. Zaburzenia w rozwoju mowy i języka:
  • Zaburzenia w naturalnym i spontanicznym przyswajaniu mowy i języka wywołane anatomicznymi uszkodzeniami i/lub dysfunkcjami OUN,
  • Trudności w zakresie rozumienia i umiejętności wypowiadania,
  • Zmienność,
  • Rokowanie- często niepomyślne ( Emiluta- Rozya, 2013; Kurowska, 2015).

 

  1. Terminologia- nazewnictwo specyficznych zaburzeń językowych uwarunkowanych mózgowo:
  • Alalia (Sovak, 1971; Styczek ,1980; Grabias, 2001; Panasiuk, 2008),
  • Afazja rozwojowa ( Kordyl, 1968; Szumska, 1982; Herzyk, 1992),
  • Afazja dziecięca ( Kordyl, 1968; Szumska, 19820,
  • Niepełnosprawność ruchowa, w tym afazja (rozporządzenie MEN z dnia 17 listopada 2010r., z dnia 24 lipca 2015r.),
  • Dysfazja ( Pruszewicz, 19992; Zaleski, 2002),
  • Niedokształcenie mowy o typie afazji ( Kordyl, 1968; Parol, 1998),
  • Niedokształcenie mowy pochodzenia korowego ( Mierzejewska, Emiluta- Rozya, 1998),
  • Wrodzony niedorozwój ekspresji słownej oraz wrodzony niedorozwój ekspresji i recepcji słownej ( Dilling- Ostrowska, 1982),
  • Specyficzne zaburzenia rozwoju mowy i języka- Specific Developmental Disorders of Speech and Language [ICD- 10, Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych opracowana przez Międzynarodową Organizację Zdrowia WHO],
  • Zaburzenia ekspresji językowej i połączone recepcyjno- ekspresyjne zaburzenia językowe [ DSM- IV, Diagnostyczna i Statystyczna Klasyfikacja Zaburzeń Psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego],
  • Zaburzenia języka ( językowe)- LD [DSM- V],
  • Specyficzne zaburzenia rozwoju językowego- SLI [Leonard, 2006].

 

  1. Diagnoza logopedyczna:

Badania kliniczno- eksperymentalne:

AFA- SKALA [ Paluch, Drewniak- Wołosz, Mikosza, 2003],

Całościowe badanie logopedyczne  [ Emiluta- Rozya, 2013],

Standard postępowania logopedycznego [ Panasiuk, 2008].

Próby sprawdzające poziom opanowania mowy i języka, min. Umiejętność rozumienia struktur językowych o różnym poziomie złożoności, umiejętność budowania.

Próby sprawdzające podstawy opanowania języka:

  • Budowa i sprawność aparatu artykulacyjnego,
  • Funkcjonowanie: słuchu fonematycznego i kinestezji artykulacyjnej,
  • Pamięć słowna.

Badania specjalistyczne, min. Neurologiczne: kliniczne, EEG, neuroobrazowania (TC lub MRI), neuropsychologiczne.

 

  1. Charakterystyczne cechy rozwoju mowy i języka dzieci z niedokształceniem mowy pochodzenia korowego ( afazja rozwojowa).
  • Znaczne opóźnienie w rozwoju mowy,
  • Trudności w rozumieniu mowy i wypowiadaniu – o różnym stopniu nasilenia,
  • Słownik bierny znacznie większy niż słownik czynny,
  • Rozwinięte elementy prozodyczne mowy,
  • Nieprawidłowości we wszystkich podsystemach języka,
  • Trudności w nazywaniu i aktualizowaniu,
  • Zmienność realizacji,
  • Perseweracje, parafazje.

 

  1. Możliwe zaburzenia towarzyszące:
  • Zaburzenia neurologiczne: zaburzenia czucia w kończynach, padaczka,
  • Opóźniony rozwój ruchowy do 3 roku życia,
  • Niezręczność, niezgrabność ruchowa, brak koordynacji ruchowej, zaburzenia koordynacji wzrokowo- ruchowej i ujmowania stosunków przestrzennych, zaburzenia syntezy i analizy wzrokowej i słuchowej, obniżenie pamięci wzrokowej i słuchowej, nieprawidłowo ukształtowana lateralizacja,
  • Osłabienie koncentracji uwagi, chwiejność emocjonalna, zaburzenia emocjonalne.

 

  1. Funkcjonowanie intelektualne:
  • U dzieci z niedokształceniem mowy pochodzenia korowego (afazją rozwojową) można spotkać się tylko z wyizolowanymi zaburzeniami w rozwoju mowy. Są to dzieci w normie intelektualnej, o prawidłowym rozwoju procesów poznawczych [Kordyl,1981].
  • Niedokształcenie mowy pochodzenia korowego (afazja rozwojowa) jest jednym z następstw uszkodzenia mózgu, które może zaburzyć jednocześnie mechanizmy zawiadujące wieloma innymi czynnościami psychicznymi [Dilling- Ostrowska, 1982].
  • Wrodzone zaburzenia mowy mogą prowadzić wtórnie do opóźnienia rozwoju umysłowego dzieci o prawidłowym potencjale rozwojowym funkcji intelektualnych [H.Tarczyńska, 1982; R.I. Łałajewa 1999]. Największe opóźnienia i trudności uwidaczniają się wraz z wiekiem dziecka, na etapie opanowania umiejętności czytania, pisania, dokonywania operacji matematycznych.

 

  1. Najważniejsze założenia procesu usprawniania u dzieci z niedokształceniem mowy pochodzenia korowego ( afazja korowa):
  • Podążanie drogą językowego rozwoju dzieci bez zaburzeń mowy.
  • Rozumienie mowy musi wyprzedzać samą czynności mówienia.
  • Stopniowo, wraz z rozwojem umiejętności rozumienia i wypowiadania, coraz większą wagę przywiązujemy do prawidłowej artykulacji. Początkowo większe znaczenie ma rozbudzanie motywacji do werbalnego porozumiewania się, niż dokładność artykulacyjna.
  • Utrwalanie poszczególnych struktur językowych powinno odbywać się w określonych powtarzających się kontekstach.
  • W pracy z dziećmi o znacznie ograniczonych możliwościach werbalnego komunikowania się logopeda powinien przyjmować na siebie podwójną rolę: osoby organizującej określoną sytuację językową i dziecka realizującego adekwatną oczekiwaną odpowiedź ( metoda wykorzystywana w pracy z małymi dziećmi niesłyszącymi).
  • Stosunkowo wczesne wprowadzenie pisma.
  • Usprawnianie umiejętności językowego komunikowania się powinno przebiegać w formie zabawy- rozmowy.
  • Materiał językowy wprowadzamy, wykorzystując przedmioty: naturalne, codziennego użytku, zabawki, zdjęcia, własne rysunki, gry itp.

 

  1. Etapy procesu usprawniania:
  2. Rozwijanie umiejętności rozumienia i wypowiadania wyrazów jedno- dwusylabowych: rzeczowniki i przymiotniki są wywoływane w formie mianownika liczny pojedynczej, czasowniki w 3 osobie, lp.
  3. Rozwijanie umiejętności rozumienia i tworzenia prostych zdań.
  4. Rozwijanie umiejętności rozumienia i stosowania form gramatycznych.
  5. Rozwijanie umiejętności rozumienia i wypowiadania wyrażeń przyimkowych.
  6. Rozwijanie umiejętności rozumienia i tworzenia dłuższych wypowiedzi:
  • Opisu obrazka sytuacyjnego,
  • Opis historyjki obrazkowej,
  • Rozwijanie rozumienia relacji przyczynowo- skutkowych, czasowych wyrażonych poprzez związki leksykalne, gramatyczne i kształtowanie umiejętności ich prawidłowego używania.

 

Diagnoza różnicowa

 

Kryterium Zaburzony rozwój mowy:

Niedokształcenie mowy pochodzenia korowego.

Opóźniony rozwój mowy:

Proste opóźnienie rozwoju mowy/ opóźnienie rozwoju mowy

1 2 3
Przyczyny Zaburzenia nerologiczne, dysfunkcje mózgowe Brak uszkodzeń neurologicznych
Historia rozwoju dziecka Najczęściej obciążony wywiad Brak obciążeń w wywiadzie. W rodzinie dziecka może występować pewna tendencja do późniejszego opanowywania mowy
Rozumienie mowy i funkcjonowanie słuchu fonematycznego Zaburzenia rozumienia. Zaburzenia słuchu fonematycznego Rozumienie mowy na poziomie wieku

( środowisko)

Nie występują zaburzenia słuchu fonematycznego

Realizacja struktur językowych Niestałość  
Rozwój motoryczny Często- ogólna niezgrabność ruchowa, brak dobrej koordynacji ruchów i ich precyzji. Niekiedy opóźniony rozwój motoryczny.

 

Zazwyczaj dobry rozwój ruchowy, zdarza się brak dobrej koordynacji ruchów i ich precyzji niekiedy opóźniony rozwój motoryczny
Trwałość opanowanych umiejętności Zmienność, nietrwałość Trwałe
Tempo i dynamika ustępowania objawów Powolne tempo nabywania nowych umiejętności językowych Proste opóźnienie rozwoju mowy- wyrównywanie poziomu rozwoju mowy do poziomu rówieśników po 3 r.ż
Stopień opanowania mowy Rejestruje się trudności w rozumieniu i wypowiadaniu przez całe życie Opóźnienie rozwoju mowy- wyrównywanie trwa do 5-6 roku życia

( stymulacja rozwoju mowy). Wyraźna dynamika zmian w zakresie leksykalnym i gramatycznym.

 

 

Diagnoza różnicowa

 

Kryterium Zaburzony rozwój mowy:

Niedokształcenie mowy pochodzenia korowego.

Zaburzony rozwój mowy: niedokształcenie mowy uwarunkowane autyzmem

 

Umiejętność nawiązywania kontaktu wzrokowego, emocjonalnego i intelektualnego z otoczeniem Łatwość nawiązywania kontaktu emocjonalnego i intelektualnego z otoczeniem, aktywne dążenie do podtrzymania kontaktu w możliwy dla dziecka sposób Wycofywanie się , unikanie kontaktu wzrokowego, zachowania stereotypowe lub dziwaczne. Brak adekwatności emocjonalnej.
Pole uwagi Wspólne pole uwagi Odrębne pole uwagi
Adekwatność zachowania Zachowania niewerbalne dostosowane do sytuacji. Naśladowanie zabawy, kreatywność ( zabawa funkcjonalna i symboliczna) Zachowania ogólne nieadekwatne do sytuacji, odzwierciedlają stan wewnętrzny dziecka. Schematyczność, stereotypie w zabawie (brak umiejętności podjęcia zabawy)
Objawy językowe Raczej nie występują echolalie, brak stereotypowych wypowiedzi, nie występuje metaforyczny język. Możliwy dialog. Echolalie bezpośrednie, odroczone. Stereotypowe wypowiedzi. Nie powstaje dialog.

 

Akty prawne: Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej:

– O systemie oświaty z dnia 20 lutego 2015r.,

– w sprawie organizowania wczesnego wspomagania rozwoju mowy z dnia 11 października 2013r.,

– w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym z dnia 24 lipca 2015r.,

– w sprawie szczególnych warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych z dnia 10  czerwca 2015r.

 

Na podstawie materiałów z VI Ogólnopolskiej Konferencji Logopedycznej w Warszawie z dnia 08.04.2017r. / wykład dr n. hum Marleny Kurowskiej/.

Opracowała mgr Małgorzata Świderska- Poniatowska

Filia PPPP  w Międzyrzecu Podlaskim