Monthly Archives: Październik 2014

Warunki trafnego wyboru zawodu

Aktualna sytuacja polskiej oświaty wymusza już na szesnastoletnim absolwencie gimnazjum podjęcie ważnej życiowo decyzji dotyczącej własnej przyszłości. Szkoła zawodowa czy liceum, a może technikum? Po maturze uczeń także musi podjąć dalszą decyzję : pójść na studia czy do szkoły policealnej, a może pójść do pracy kontynuując jednocześnie naukę w systemie zaocznym? To są trudne decyzje. Wymagają dobrego rozeznania w możliwościach stwarzanych przez system edukacji i rynek pracy. Jak wybrać mając jednocześnie na uwadze własne ambicje, możliwości intelektualne , materialne i wiele jeszcze innych uwarunkowań ? Na czyją pomoc może liczyć młody człowiek? Nie każdy chce i korzysta z pomocy doradcy zawodowego w poradni psychologiczno- pedagogicznej. Taką pomoc może uzyskać uczeń od rodziców i nauczycieli- wychowawców, którzy być może najlepiej potrafią ocenić jego potencjał i możliwości. Akceptując jego samodzielność będą wspierać go w planowaniu kariery zawodowej.

Mówiąc „kariera” mamy na myśli drogę, na którą każdy aktywny zawodowo człowiek wstępuje począwszy od swoich pierwszych decyzji związanych z wyborem szkoły, zawodu, pracy. Podstawą takiej wizji kariery jest samoocena, czyli znajomość swojego osobistego potencjału. Najważniejsze składniki samooceny to:

 

Zainteresowania

Zdolności i umiejętności

Cechy charakteru i osobowości

Wartości i oczekiwania

Wiedza

Stan zdrowia

 

Zainteresowania

Zainteresowania wyzwalają w człowieku naturalną chęć poznania i zrozumienia otoczenia poprzez określony sposób spędzania wolnego czasu, rozrywkę, odpoczynek i naukę. Pojawiają się już w wieku 11- 12 lat, lecz często mają charakter przelotnego, szybko przemijającego zaciekawienia. Bardziej trwałe zainteresowania możemy obserwować już u uczniów gimnazjum, którzy potrafią okazywać je poprzez udział w kołach zainteresowań, czy innych zajęciach pozalekcyjnych.

Istnieje wiele kategorii zainteresowań. Jednym z nich jest podział ze względu na specyfikę wykonywanych czynności np techniczne, urzędnicze, naukowe, artystyczne, społeczne, menadżerskie.

 

Zdolności

Uświadomienie sobie swoich własnych uzdolnień przed podjęciem decyzji w sprawie przyszłości zawodowej jest sprawą ważną, ponieważ różne zawody i stanowiska pracy wymagają różnych zdolności. Każdy zawód stawia określone wymagania i dobrze jest jeśli posiadamy predyspozycje w jego kierunku. Uczeń może potwierdzić swoje zdolności poprzez uzyskiwanie wybitnych osiągnięć we współzawodnictwie np udział w olimpiadzie przedmiotowej, konkursie, wystawie itp. Zdolności to takie umiejętności, które przynoszą nam sukcesy , a uzyskaniu ich nie towarzyszy bardzo duży nakład pracy. Aby zdolności przyniosły oczekiwane rezultaty nie wystarczy je w sobie odkryć, ale często trzeba je szlifować, rozwijać. Najwyższą formą rozwoju uzdolnień jest talent , który jest sumą różnych zdolności i umożliwia wykonywanie jakiegoś działania na najwyższym poziomie.

W zależności od dziedziny możemy wyróżnić np uzdolnienia rachunkowe, techniczne, werbalne, artystyczne/twórcze, kierownicze/menadżerskie.

 

Cechy charakteru i osobowości

Poznajemy je w relacjach z innymi ludźmi, w stosunku do świata i do siebie samego. Przejawiają się one w naszym postępowaniu, czynnościach, zachowaniu, które możemy lub nie chcemy kontrolować. Możemy mówić o pozytywnych / np uprzejmość, życzliwość, szczerość / lub negatywnych /np nieopanowanie, niedokładność, nieodpowiedzialność, brak punktualności/ cechach charakteru.

Mówiąc o cechach naszej osobowości wymieniamy takie czynniki jak introwertyzm, ekstrawertyzm, towarzyskość, asertywność. Są zawody, które wymagają określonych cech charakteru i osobowości, w związku z tym warto dokonać samooceny, uwzględnić swoje mocne strony, rozwijać je i dbać o to, aby były one zauważone przez otoczenie. Należy też mieć świadomość swoich słabości i uwzględniać je przy swoich wyborach.

Świadomość tego jaka/jaki jestem i związana z tym samoocena ma duży wpływ na to, jakie cele będziemy przed sobą stawiać i z jaką energią będziemy je realizowali. Osoby posiadające niską samoocenę często nie lubią innych , nie wierzą we własne siły, zdarza się, że są nieżyczliwi wobec tych którym świadomie lub podświadomie zazdroszczą. Z powodu negatywnego myślenia i lęku przed porażką rezygnują z podejmowania różnych działań.

Ich przeciwieństwem są ludzie z zawyżoną samooceną , którzy podejmują się działań, którym często nie mogą sprostać. Uważają, że wszystko robią dobrze , a w przypadku popełnienia błędu nie przyjmują krytycznych uwag. Cechuje ich pozytywne myślenie, w wyobraźni rozwija się scenariusz pomyślnych zdarzeń w przyszłości.

Ważne jest, aby samoocena była w miarę adekwatna i miała zawsze kontekst pozytywny. Pozytywne myślenie o sobie dodaje nam pewności siebie, pozwala w pełni uruchomić nasze zasoby osobiste.

 

Wartości i oczekiwania

System wartości człowieka mimo cechującej go stabilności, nie jest z reguły czymś stałym. Może on- i często tak się dzieje- zmieniać się wraz z przebiegiem naszego życia. Rozpatrując swój system wartości w odniesieniu do wyboru zawodu i planowania własnej kariery, warto pomyśleć o tym co nie tylko dzisiaj jest dla mnie ważne, lecz również spróbować wyobrazić sobie, co może być dla mnie ważne, gdy zacznę pracować i założę rodzinę.

Dla każdego praca powinna być spełnieniem wielu oczekiwań np. niezależności materialnej, samodzielności, możliwości nawiązania licznych kontaktów z ludźmi itp. Znając swój system wartości i oczekiwań wobec pracy możemy wybrać te zawody, które umożliwią nam ich spełnienie i przyczynią się do odczuwania pełniejszej satysfakcji życiowej.

Wśród wielu motywów , którymi wybierający zawód kierują się należą: wartości finansowe, uznanie i pochwały, możliwość awansu, prestiż, niezależność, chęć pomagania innym, wartości moralne lub intelektualne, rozwijanie zainteresowań itp.

Jeżeli praca jest w sprzeczności z systemem wartości, które człowiek uznaje to staje się przyczyną niezadowolenia, powoduje konflikty w pracy, obniża aktywność, przynosi spadek ogólnej motywacji do życia.

 

Wiedza o zawodach

Aby trafnie wybrać zawód nie wystarczy zebrać informacje o swoich możliwościach. Potrzebna jest także wiedza o zawodzie, który wybieramy, a także o drogach do jego zdobycia. Poznanie zawodu powinno się rozpocząć od zbierania informacji na temat czynności, które trzeba w nim wykonywać. Następnie poznać jakimi narzędziami będziemy się posługiwali / np. pielęgniarka posługuje się m.in. strzykawką, termometrem/ . Ważne jest określenie w jakich warunkach ta praca się odbywa np. praca na świeżym powietrzu, w zamkniętym pomieszczeniu, na wysokości, w zimnych pomieszczeniach lub w wysokiej temperaturze. Istotne jest także poznanie pozycji przy pracy: praca stojąca czy siedząca, praca w ruchu np. kelnera, pochylona praca np. kreślarza itp.

Obraz będzie pełny jeśli uzupełnimy go informacjami na temat wymagań psychofizycznych, które ten zawód stawia. Im więcej zbierzemy wiadomości na temat wymarzonego zawodu, tym łatwiej nam będzie przekonać się, czy rzeczywiście nadajemy się, aby go wykonywać.

 

Stan zdrowia.

Przed złożeniem dokumentów do szkoły ponadgimnazjalnej warto ustalić, czy ogólny stan fizyczny i budowa ciała nie będzie przeszkodą w sprostaniu wymaganiom jakie stawia zawód. W pewnych specjalnościach wymagania te dotyczą siły fizycznej, w innych dobrego wzroku, prawidłowego słuchu, sprawności manualnych itp. Największe wymagania zdrowotne dotyczą specjalności uzyskiwanych w szkołach zawodowych, najmniejsze stawiają zawody ekonomiczne. Zawody ekspedienta, kelnera, fryzjera, ale również lekarza chirurga wymagające podczas pracy pozycji stojącej stawiają swym kandydatom wymóg zdrowego kręgosłupa i zdrowych nóg. W zawodach, w których mamy kontakt z ludźmi, nawet pewne braki w wyglądzie zewnętrznym, jak zniekształcenia pourazowe, czy widoczna egzema uniemożliwiają ze względów estetycznych pracę w tych zawodach.

Dlaczego tak ważna jest analiza swego stanu zdrowia przed wyborem zawodu? Otóż przebyte choroby, nawet wyleczone mogą się znowu ujawnić w nieodpowiednich warunkach pracy.

Warto jednak pamiętać o tym, że każdemu uczniowi, nawet o słabym zdrowiu i z różnymi dolegliwościami, można dobrać odpowiedni dla niego zawód i szkołę. Pomocy udziela poradnia psychologiczno- pedagogiczna, która wydaje takim uczniom specjalne opinie, które dają im preferencje w dostaniu się do odpowiednich szkół.

 

Opracowała mgr Teresa Pawłowska, psycholog i doradca zawodowy.

12 przykazań logopedycznych

Prawidłowy rozwój mowy dziecka zależy od warunków środowiska, w którym wychowywane jest dziecko. Błędy wychowawcze otoczenia niosą zawsze mniej lub bardziej negatywne konsekwencje dla dziecka.

Poniższe zalecenia przybliżają optymalne warunki do prawidłowego kształtowania się mowy dziecka.

  1. Narządy mowne kształtują się i zaczynają funkcjonować już w życiu płodowym. Zarodek, a przede wszystkim jego organy, które przechodzą aktywny wzrost są bardzo wrażliwe na bodźce fizyczne i chemiczne – zarówno te sprzyjające jak i te niekorzystne. Przyszła matka powinna więc dbać o swe zdrowie i dobre warunki życia (unikać narkotyków, alkoholu, kontaktu z zakaźnie chorymi, promieniowania, hałasu…).
  2. Dziecko uczy się mowy poprzez naśladownictwo. Wypowiedzi otoczenia powinny więc być dźwiękowo poprawne. Do dziecka trzeba mówić wolno; wymowa powinna być dokładna
    i wyraźna. Jeśli dziecko będzie miało właściwy przykład jego mowa będzie kształtowała się poprawnie pod względem słownikowym, składniowym, fleksyjnym i gramatycznym.
  3. Już od pierwszych dni życia dziecko powinno reagować na aktywność uczuciową
    i słowną otoczenia. Początkowo uśmiechem, ruchem rączki, przegięciem ciałka; a następnie reakcjami głosowymi. Przyczyną braku takich zachowań może być osłabiony słuch. Jeśli rodzice podejrzewają taką ewentualność – koniecznie trzeba zasięgnąć porady lekarza.
  4. Należy zwrócić uwagę na reakcje dziecka wywołane aktywnością otoczenia. Jeśli do
    6 miesiąca dziecko nie głuży i jest mało ruchliwe – trzeba wywołać u niego obie te czynności. Głużenie to odruch bezwarunkowy oznaczający dobre samopoczucie dziecka. U zdrowego dziecka pojawia się między 2 – 4 miesiącem życia. Rozwój ogólnej sprawności ruchowej wpływa na rozwój mowy i na odwrót: opóźnienie w chodzeniu, samodzielnym ubieraniu łączy się często z opóźnieniem w mowie i różnymi jej zaburzeniami.
  5. Jeśli dziecko ma nieprawidłową budowę narządów mownych – rozszczep wargi, dziąseł lub podniebienia, zniekształcenia w układzie szczęk, uzębienia – należy udać się z nim do chirurga lub ortodonty. Wszystkie wymienione nieprawidłowości mogą przyczynić się do powstania zaburzeń mowy.
  6. Jeśli dziecko jest leworęczne, w okresie kształtowania się mowy nie wolno zmuszać go do posługiwania się ręką prawą. Między rozwojem sprawności ręki a rozwojem mowy istnieje związek: u dziecka praworęcznego ośrodki mowy są w lewej półkuli mózgu,
    a u leworęcznego – w prawej. Naruszenie w tym okresie naturalnego rozwoju sprawności ruchowej prowadzi często do opóźnienia umiejętności mówienia, a bardzo często nawet do zaburzeń mowy – w szczególności do jąkania.
  7. Kiedy dziecko zaczyna samo coraz więcej mówić nie należy gasić tej skłonności obojętnością, czy kąśliwymi uwagami. Otoczenie powinno raczej słuchać z uwagą i powagą każdej wypowiedzi dziecka, podtrzymywać jego opowiadanie poprzez odpowiedzi i stosowne pytania. Naturalna potrzeba mówienia będzie prowadzić do podejmowania przez dziecko prób „dopasowania” własnego sposobu mówienia do wymowy otoczenia, co prowadzi do opanowania poprawnej wymowy.
  8. Należy unikać powtarzania języka dziecięcego, bowiem to utrudnia dziecku przyswajanie poprawnej wymowy. Zwracając się do dziecka należy mówić zawsze prawidłowo, poprawnie gramatycznie, powoli i wyraźnie.
  9. Należy zwrócić uwagę czy rozwój mowy dziecka przebiega prawidłowo.
  10. Z chwilą zdobycia przez dziecko umiejętności operowania zdaniem rozpoczyna się okres ożywionego mówienia. Dziecko głośno odzwierciedla swoje przeżycia, zdarza się przy tym, że pewne wyrazy wymawia nieprawidłowo. Nie należy go jednak zmuszać do wielokrotnego powtarzania wyrazu w poprawnym brzmieniu, bo to może wywołać
    u niego
    awersję do mówienia. Trzeba przy innej okazji umiejętnie powtórzyć słowo
    w poprawnej wersji.
  11. Skłonność dziecka do mówienia przybiera nową postać w okresie swoistej mowy dziecięcej, a więc między 3 a 7 rokiem życia. Dziecku nie wystarcza już monolog, zaczyna zwracać się do rówieśników, starszych, referuje im swoje obserwacje, doświadczenia.
    W wielu tych wypowiedziach są odstępstwa od obowiązującej normy. Powoli są one eliminowanie przez echolalię i autokorekcję. Dziecko zauważa pomyłki i coraz częściej je poprawia. Cierpliwość i takt otoczenia pozwoli traktować to jako cenne ćwiczenia językowe.
  12. Jeśli mimo wszystko nie udało się zapobiec zaburzeniom mowy – nie wolno opuszczać rąk. Logopedzi są w stanie pomóc dziecku przy współpracy rodziców i wychowawców.

 

Literatura:
1. Juszczak- Guca J.: „XII przykazań logopedycznych” [w:] „Bliżej przedszkola”

 

Opracowała:   mgr Agnieszka Chmielewska – logopeda

 

Zabawy rozwijające mowę dziecka

Zabawy logopedyczne przynoszą korzyści wszystkim dzieciom:

  • tym mówiącym poprawnie – utrwalą prawidłową wymowę
  • tym z opóźnionym rozwojem mowy – zapobiegną powstawaniu wad
  • tym z wadami wymowy – przyspieszą terapię logopedyczną

Sprawność narządów artykulacyjnych (języka, warg, podniebienia) i aparatu oddechowego ma ogromny wpływ na prawidłową wymowę. Realizacja każdej głoski wymaga innego układu artykulacyjnego i innej pracy mięśni. Od ruchomości mięśni narządów artykulacyjnych zależy wyrazistość i dokładność artykulacji. Podczas wymawiania poszczególnych dźwięków mowy część ruchomych artykulatorów porusza się. Ruchy te muszą być bardzo dokładne, tzn. powinny być wykonane w ściśle określony sposób oraz
w danym miejscu jamy ustnej. Ćwiczenia narządów artykulacyjnych mają na celu wypracowanie zręcznych i celowych ruchów języka, warg, podniebienia. Dziecko musi mieć wyczucie danego ruchu i położenia poszczególnych narządów mowy.

Mówienie jest nierozłącznie związane z oddychaniem. Inaczej oddychamy w trakcie spoczynku (oddychanie statyczne) i inaczej w trakcie mówienia (oddychanie dynamiczne). Podczas spoczynku oddychamy nosem: wdech i wydech są niemal zrównoważone co do długości trwania. Natomiast w trakcie mówienia oddychamy przede wszystkim ustami: szybki i krótki wdech nosem, długi i powolny wydech ustami.

Narządy mowne oraz aparat oddechowy można usprawniać poprzez ich gimnastykę. Ćwiczenia wykonujemy w wolnym tempie, ale rytmicznie. Każdy układ powtarzamy kilkakrotnie, zwiększając stopniowo liczbę i tempo. Ćwiczenia najlepiej wykonywać przed lustrem – istnieje wtedy możliwość wzrokowej kontroli układu narządów mowy.

Poniższe zestawy ćwiczeń mogą być wykorzystywane nie tylko przy korekcji zaburzeń mowy, ale także przy poprawianiu wyrazistości i płynności mowy.

 

Ćwiczenia warg:

► wyraźne wymawianie samogłosek: u – i  (przy u wargi ściągnięte do przodu, przy i kąciki cofnięte),
► cmokanie – wargi ściagnięte,
► przesuwanie ściągniętych warg na prawo – na lewo,
► parskanie wargami (zabawa w motor),
► przerzucanie powietrza z jednego policzka do drugiego,

► zakładanie wargi dolnej na górną i górnej na dolną,
► całuski do lustra,

►„masaż warg” – dolne zęby masują górną wargę, a górne zęby dolną wargę,

► „małpka” – wypychanie językiem dolnej wargi,

►„balonik” – nadymamy policzki i energicznie wypuszczamy powierze z buzi poprzez przekłucie balonika palcem.

Ćwiczenia języka:
► kląskanie językiem – zabawa w koniki,
► wypychanie policzków językiem,
► wymawianie sylaby la, la, la, la bez poruszania brodą, przy szeroko otwartych ustach,
► liczenie ząbków – dotykanie czubkiem języka do ząbków po kolei na górze i na dole, buzia szeroko otwarta,
►ślizganie się czubka języka po podniebieniu – buzia szeroko otwarta,
► oblizywanie wewnętrznej strony zębów ruchem okrężnym,

►„malowanie buzi” – językiem naśladujemy ruchy malarza – malujemy sufit czyli podniebienie oraz ściany czyli wewnętrzną stronę policzków,
►„czarodziejski klej” – wyobrażamy sobie, że podniebienie jest wysmarowane czekoladą, zadaniem dziecka jest jej zlizanie,
► „koci grzbiet” – opieranie czubka języka o dolne zęby i unoszenie środkowej części języka do podniebienia.
Ćwiczenia podniebienia miękkiego:
►ziewanie – z opuszczoną nisko dolną szczęką,
► wymawianie sylab: ak, ka, ku, aka, oko, uku,
► „wesołe i smutne okrzyki”: hura!, ojoj!, au!, hop – hop!, hej – hej!,
► „świnka” – naśladowanie odgłosów wydawanych przez świnkę,
►oddychanie: wdech przez nos, wydech przez usta.
Ćwiczenia oddechowe:
► dmuchanie na wiatraczek, kłębuszki waty, papierowe kulki, piłeczki, piórka,
► „ogień tańczy”- zdmuchiwanie świecy z coraz większej odległości,
►puszczanie baniek mydlanych,
►chłodzenie gorącej zupy na talerzu (ręce dziecka ułożone są na kształt głębokiego talerza) – dmuchanie ciągłym strumieniem,
►zdmuchiwanie kawałka papieru z gładkiej lub chropowatej powierzchni,
►dmuchanie na pasek papieru tak, by jak najdłużej utrzymał się pod takim samym kątem,
►przenoszenie kolorowych papierków leżących na stoliku rurką z jednego miejsca na drugie,
► nagmuchiwanie torebek papierowych, balonów,
►gra na organkach, trąbce, gwizdku.

Literatura:

  1. Demel G., Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola, Warszawa 1996.
  2. Kozłowska K. Zabawy logopedyczne i łatwe ćwiczenia, Kielce 2005

Opracowała:     mgr Agnieszka Chmielewska – logopeda