Category Archives: Doradztwo zawodowe

Warunki trafnego wyboru zawodu

Aktualna sytuacja polskiej oświaty wymusza już na szesnastoletnim absolwencie gimnazjum podjęcie ważnej życiowo decyzji dotyczącej własnej przyszłości. Szkoła zawodowa czy liceum, a może technikum? Po maturze uczeń także musi podjąć dalszą decyzję : pójść na studia czy do szkoły policealnej, a może pójść do pracy kontynuując jednocześnie naukę w systemie zaocznym? To są trudne decyzje. Wymagają dobrego rozeznania w możliwościach stwarzanych przez system edukacji i rynek pracy. Jak wybrać mając jednocześnie na uwadze własne ambicje, możliwości intelektualne , materialne i wiele jeszcze innych uwarunkowań ? Na czyją pomoc może liczyć młody człowiek? Nie każdy chce i korzysta z pomocy doradcy zawodowego w poradni psychologiczno- pedagogicznej. Taką pomoc może uzyskać uczeń od rodziców i nauczycieli- wychowawców, którzy być może najlepiej potrafią ocenić jego potencjał i możliwości. Akceptując jego samodzielność będą wspierać go w planowaniu kariery zawodowej.

Mówiąc „kariera” mamy na myśli drogę, na którą każdy aktywny zawodowo człowiek wstępuje począwszy od swoich pierwszych decyzji związanych z wyborem szkoły, zawodu, pracy. Podstawą takiej wizji kariery jest samoocena, czyli znajomość swojego osobistego potencjału. Najważniejsze składniki samooceny to:

 

Zainteresowania

Zdolności i umiejętności

Cechy charakteru i osobowości

Wartości i oczekiwania

Wiedza

Stan zdrowia

 

Zainteresowania

Zainteresowania wyzwalają w człowieku naturalną chęć poznania i zrozumienia otoczenia poprzez określony sposób spędzania wolnego czasu, rozrywkę, odpoczynek i naukę. Pojawiają się już w wieku 11- 12 lat, lecz często mają charakter przelotnego, szybko przemijającego zaciekawienia. Bardziej trwałe zainteresowania możemy obserwować już u uczniów gimnazjum, którzy potrafią okazywać je poprzez udział w kołach zainteresowań, czy innych zajęciach pozalekcyjnych.

Istnieje wiele kategorii zainteresowań. Jednym z nich jest podział ze względu na specyfikę wykonywanych czynności np techniczne, urzędnicze, naukowe, artystyczne, społeczne, menadżerskie.

 

Zdolności

Uświadomienie sobie swoich własnych uzdolnień przed podjęciem decyzji w sprawie przyszłości zawodowej jest sprawą ważną, ponieważ różne zawody i stanowiska pracy wymagają różnych zdolności. Każdy zawód stawia określone wymagania i dobrze jest jeśli posiadamy predyspozycje w jego kierunku. Uczeń może potwierdzić swoje zdolności poprzez uzyskiwanie wybitnych osiągnięć we współzawodnictwie np udział w olimpiadzie przedmiotowej, konkursie, wystawie itp. Zdolności to takie umiejętności, które przynoszą nam sukcesy , a uzyskaniu ich nie towarzyszy bardzo duży nakład pracy. Aby zdolności przyniosły oczekiwane rezultaty nie wystarczy je w sobie odkryć, ale często trzeba je szlifować, rozwijać. Najwyższą formą rozwoju uzdolnień jest talent , który jest sumą różnych zdolności i umożliwia wykonywanie jakiegoś działania na najwyższym poziomie.

W zależności od dziedziny możemy wyróżnić np uzdolnienia rachunkowe, techniczne, werbalne, artystyczne/twórcze, kierownicze/menadżerskie.

 

Cechy charakteru i osobowości

Poznajemy je w relacjach z innymi ludźmi, w stosunku do świata i do siebie samego. Przejawiają się one w naszym postępowaniu, czynnościach, zachowaniu, które możemy lub nie chcemy kontrolować. Możemy mówić o pozytywnych / np uprzejmość, życzliwość, szczerość / lub negatywnych /np nieopanowanie, niedokładność, nieodpowiedzialność, brak punktualności/ cechach charakteru.

Mówiąc o cechach naszej osobowości wymieniamy takie czynniki jak introwertyzm, ekstrawertyzm, towarzyskość, asertywność. Są zawody, które wymagają określonych cech charakteru i osobowości, w związku z tym warto dokonać samooceny, uwzględnić swoje mocne strony, rozwijać je i dbać o to, aby były one zauważone przez otoczenie. Należy też mieć świadomość swoich słabości i uwzględniać je przy swoich wyborach.

Świadomość tego jaka/jaki jestem i związana z tym samoocena ma duży wpływ na to, jakie cele będziemy przed sobą stawiać i z jaką energią będziemy je realizowali. Osoby posiadające niską samoocenę często nie lubią innych , nie wierzą we własne siły, zdarza się, że są nieżyczliwi wobec tych którym świadomie lub podświadomie zazdroszczą. Z powodu negatywnego myślenia i lęku przed porażką rezygnują z podejmowania różnych działań.

Ich przeciwieństwem są ludzie z zawyżoną samooceną , którzy podejmują się działań, którym często nie mogą sprostać. Uważają, że wszystko robią dobrze , a w przypadku popełnienia błędu nie przyjmują krytycznych uwag. Cechuje ich pozytywne myślenie, w wyobraźni rozwija się scenariusz pomyślnych zdarzeń w przyszłości.

Ważne jest, aby samoocena była w miarę adekwatna i miała zawsze kontekst pozytywny. Pozytywne myślenie o sobie dodaje nam pewności siebie, pozwala w pełni uruchomić nasze zasoby osobiste.

 

Wartości i oczekiwania

System wartości człowieka mimo cechującej go stabilności, nie jest z reguły czymś stałym. Może on- i często tak się dzieje- zmieniać się wraz z przebiegiem naszego życia. Rozpatrując swój system wartości w odniesieniu do wyboru zawodu i planowania własnej kariery, warto pomyśleć o tym co nie tylko dzisiaj jest dla mnie ważne, lecz również spróbować wyobrazić sobie, co może być dla mnie ważne, gdy zacznę pracować i założę rodzinę.

Dla każdego praca powinna być spełnieniem wielu oczekiwań np. niezależności materialnej, samodzielności, możliwości nawiązania licznych kontaktów z ludźmi itp. Znając swój system wartości i oczekiwań wobec pracy możemy wybrać te zawody, które umożliwią nam ich spełnienie i przyczynią się do odczuwania pełniejszej satysfakcji życiowej.

Wśród wielu motywów , którymi wybierający zawód kierują się należą: wartości finansowe, uznanie i pochwały, możliwość awansu, prestiż, niezależność, chęć pomagania innym, wartości moralne lub intelektualne, rozwijanie zainteresowań itp.

Jeżeli praca jest w sprzeczności z systemem wartości, które człowiek uznaje to staje się przyczyną niezadowolenia, powoduje konflikty w pracy, obniża aktywność, przynosi spadek ogólnej motywacji do życia.

 

Wiedza o zawodach

Aby trafnie wybrać zawód nie wystarczy zebrać informacje o swoich możliwościach. Potrzebna jest także wiedza o zawodzie, który wybieramy, a także o drogach do jego zdobycia. Poznanie zawodu powinno się rozpocząć od zbierania informacji na temat czynności, które trzeba w nim wykonywać. Następnie poznać jakimi narzędziami będziemy się posługiwali / np. pielęgniarka posługuje się m.in. strzykawką, termometrem/ . Ważne jest określenie w jakich warunkach ta praca się odbywa np. praca na świeżym powietrzu, w zamkniętym pomieszczeniu, na wysokości, w zimnych pomieszczeniach lub w wysokiej temperaturze. Istotne jest także poznanie pozycji przy pracy: praca stojąca czy siedząca, praca w ruchu np. kelnera, pochylona praca np. kreślarza itp.

Obraz będzie pełny jeśli uzupełnimy go informacjami na temat wymagań psychofizycznych, które ten zawód stawia. Im więcej zbierzemy wiadomości na temat wymarzonego zawodu, tym łatwiej nam będzie przekonać się, czy rzeczywiście nadajemy się, aby go wykonywać.

 

Stan zdrowia.

Przed złożeniem dokumentów do szkoły ponadgimnazjalnej warto ustalić, czy ogólny stan fizyczny i budowa ciała nie będzie przeszkodą w sprostaniu wymaganiom jakie stawia zawód. W pewnych specjalnościach wymagania te dotyczą siły fizycznej, w innych dobrego wzroku, prawidłowego słuchu, sprawności manualnych itp. Największe wymagania zdrowotne dotyczą specjalności uzyskiwanych w szkołach zawodowych, najmniejsze stawiają zawody ekonomiczne. Zawody ekspedienta, kelnera, fryzjera, ale również lekarza chirurga wymagające podczas pracy pozycji stojącej stawiają swym kandydatom wymóg zdrowego kręgosłupa i zdrowych nóg. W zawodach, w których mamy kontakt z ludźmi, nawet pewne braki w wyglądzie zewnętrznym, jak zniekształcenia pourazowe, czy widoczna egzema uniemożliwiają ze względów estetycznych pracę w tych zawodach.

Dlaczego tak ważna jest analiza swego stanu zdrowia przed wyborem zawodu? Otóż przebyte choroby, nawet wyleczone mogą się znowu ujawnić w nieodpowiednich warunkach pracy.

Warto jednak pamiętać o tym, że każdemu uczniowi, nawet o słabym zdrowiu i z różnymi dolegliwościami, można dobrać odpowiedni dla niego zawód i szkołę. Pomocy udziela poradnia psychologiczno- pedagogiczna, która wydaje takim uczniom specjalne opinie, które dają im preferencje w dostaniu się do odpowiednich szkół.

 

Opracowała mgr Teresa Pawłowska, psycholog i doradca zawodowy.